LĘK U DZIECI – JAK POMÓC SOBIE I DZIECKU?

Treść

LĘK U DZIECI – JAK POMÓC SOBIE I DZIECKU?

Z punktu widzenia psychologii lęk jest jedną z podstawowych emocji, obecnych od wczesnych etapów życia. Jego główną funkcją jest ochrona - sygnalizuje możliwe zagrożenie i mobilizuje organizm do reakcji. U dzieci w wieku przedszkolnym lęk pojawia się często, ponieważ ich zdolność do rozumienia świata i regulowania emocji dopiero się rozwija.

Układ nerwowy dziecka nie jest jeszcze w pełni dojrzały, a mechanizmy samoregulacji dopiero się kształtują. Dlatego reakcje lękowe mogą być gwałtowne, intensywne i trudne do opanowania bez wsparcia dorosłego. Dziecko nie zawsze potrafi nazwać to, co przeżywa - lęk często wyraża się poprzez płacz, złość, wycofanie, dolegliwości somatyczne (np. ból brzucha) lub trudności w rozstaniu z opiekunem.

Z perspektywy rozwojowej wiele lęków ma charakter normatywny. Są one związane z kolejnymi etapami rozwoju poznawczego i emocjonalnego - np. lęk separacyjny, lęki wyobrażeniowe czy obawy społeczne. Zazwyczaj zmniejszają się wraz z dojrzewaniem dziecka i zdobywaniem nowych doświadczeń, szczególnie wtedy, gdy dziecko otrzymuje adekwatne wsparcie emocjonalne.

Dla nauczycieli kluczowe jest rozróżnienie pomiędzy lękiem rozwojowym a lękiem, który zaczyna zakłócać codzienne funkcjonowanie dziecka. Niepokój budzi sytuacja, gdy reakcje lękowe są bardzo nasilone, długotrwałe, nieadekwatne do sytuacji lub prowadzą do unikania aktywności ważnych dla rozwoju dziecka (np. kontaktów z rówieśnikami, uczestnictwa w zajęciach, samodzielności).

Celem dla nas, dorosłych jest nauczenie dziecka, że lęk jest emocją, z którą można sobie poradzić. To doświadczenie buduje odporność emocjonalną i wzmacnia poczucie kompetencji, które będzie procentować w kolejnych etapach życia.

Lęk a normy rozwojowe

U dzieci w wieku przedszkolnym lęki są częścią prawidłowego rozwoju. Najczęściej mogą dotyczyć:

• rozstania z rodzicem,
• ciemności, snu, potworów, burzy,
• nowych miejsc i sytuacji,
• nieznanych dorosłych lub dzieci,
• porażki i bycia ocenianym.

Takie lęki zazwyczaj są przejściowe i zmieniają się wraz z wiekiem oraz zdobywanymi doświadczeniami.

Jak rodzice mogą wspierać dziecko?

• Akceptuj emocje - lęk dziecka jest realny, nawet jeśli dla dorosłego wydaje się błahy.
• Nazywaj uczucia - pomagając dziecku zrozumieć, co przeżywa, wspierasz rozwój emocjonalny.
• Dawaj poczucie bezpieczeństwa - rutyna, przewidywalność i bliskość obniżają napięcie.
• Modeluj spokojne reakcje - dziecko uczy się regulacji emocji, obserwując dorosłych.
• Wzmacniaj samodzielność - małe kroki i pochwała za odwagę budują poczucie kompetencji.

Warto pamiętać, że każde dziecko rozwija się we własnym tempie. Jeśli lęk jest bardzo intensywny, utrudnia codzienne funkcjonowanie lub utrzymuje się przez długi czas, warto skonsultować się z psychologiem dziecięcym.

Co mówić, a czego nie, do dziecka, które się boi?

❌ „Nie ma się czego bać”

✅ „Widzę, że się boisz. Jestem przy Tobie.”

❌ „Przestań płakać / uspokój się”

✅ „Twoje emocje są ważne. Pomogę Ci się uspokoić.”

❌ „To nic takiego”

✅ „Dla Ciebie to jest trudne - rozumiem.”

❌ „Już jesteś duży, nie bój się”

✅ „Każdy czasem się boi. To w porządku.”

❌ „Zaraz pójdę, a Ty musisz zostać” (w napięciu)

✅ „Wrócę po Ciebie. Zawsze wracam.”

❌ „Jak się boisz, to nie idź”

✅ „Spróbujemy razem, małymi krokami.”

❌ „Zobacz, inne dzieci się nie boją”

✅ „Każdy przeżywa emocje inaczej.”